Dubrovnik je danas širom svijeta prepoznat kao biser hrvatske obale, ali istorija ovog veličanstvenog grada krije slojeve koji bi mnoge danas mogli iznenaditi. Do prije samo jednog vijeka, Dubrovnik je baštinio identitet koji je danas gotovo potpuno potisnut iz javnog diskursa.

Srbi katolici i dubrovački identitet

U periodu do početka 20. vijeka, u Dubrovniku i širom Dalmacije postojao je značajan i uticajan krug ljudi koji su se jasno i nedvosmisleno izjašnjavali kao Srbi katoličke vjere. Jedan od najautentičnijih tragova te istorijske realnosti nalazi se u kalendaru “Dubrovnik” za 1898. godinu, koji precizno svjedoči o nacionalnoj i jezičkoj strukturi tadašnjeg stanovništva.

Podaci u ovom kalendaru temelje se na zvaničnom popisu koji je sprovela Austrougarska država na dan 31. decembra 1890. godine. Analiza brojeva otkriva sliku grada koja se bitno razlikuje od današnje interpretacije istorije:

• Ukupan broj stanovnika: 11.177 (uključujući naselja Gruž-Lapad, Brgat, Župu dubrovačku i obližnja mjesta).

• Maternji jezik: Čak 9.713 stanovnika navelo je da u kući govori srpskim jezikom.

• Ostali jezici: Italijanski (716), mađarski (384), njemački (285), češki (52), slovenački (19), poljski (6) i ruski (2).

Zanimljivo je da se hrvatski jezik u ovim podacima uopšte ne pominje kao zasebna kategorija, što direktno ukazuje na tadašnje poimanje identiteta i jezika u samom gradu.

Religijska struktura i kulturni krug

Iako je velika većina stanovništva bila katoličke vjeroispovijesti, to se tada nije kosilo sa srpskim nacionalnim osjećanjem. Prema istom popisu iz 1890. godine, religijska slika Dubrovnika izgledala je ovako:

Austrougarski popis stanovništva za Dubrovnik 1890 godine

Kalendar koji čuva ove podatke štampan je na latinici i bio je centralno mjesto okupljanja tadašnje intelektualne elite. Bavio se književnošću, istorijom, kulturom i politikom. Njegov urednik bio je čuveni Antun Fabris (1864–1904), istaknuti dubrovački Srbin katolik.

Uz Fabrisa, na očuvanju ovog identiteta radili su mnogi ugledni Dubrovčani tog vremena, poput:

• Dum Ivana Stojanovića, katoličkog svještenika;

• Grofa Luja Vojnovića, diplomate i borca za srpski identitet Dubrovnika;

• Marka Cara, Vida Vuletića Vukasovića i Andre Murata.

Dubrovnik kao srpski grad u jednom istorijskom periodu nije mit, već realnost potkrijepljena dokumentima, popisima i radom najumnijih ljudi tog vremena. Decenije istorijskog prekrajanja i političkih ideologija potisnule su ove činjenice “pod tepih”.

Međutim, razumijevanje prošlosti zahtijeva suočavanje sa svim njenim slojevima. Kako stara izreka kaže: “Narod koji zaboravi svoju prošlost, osuđen je da je ponovi”. Vrijeme je da se o ovim temama govori otvoreno, uz uvažavanje istorijskih izvora koji svjedoče o autentičnom duhu starog Dubrovnika.

Autor: Vijesti Srpske